Jahon chempionati shukuhi hali bizni tark etmagandek. Bazi o'yinlar, bazi epizodlar muhokamasi hali ham davom etmoqda. Jumladan, hakamlar va ular bilan bog'liq masalalar. Ko'pchilik "VAR" hakamlik borasidagi muammolarni to'liq hal qiladi va hech qanday savolga o'rin qoldirmaydi deb o'ylagandi. Biroq bu muammo yo'qolganicha yo'q. SHunchaki muammoning rakursi o'zgardi.
Umumiy olganda Qatardagi musobaqada "VAR" o'yinga 27 marta aralashdi. Ulardan 25 tasida hakamlar dastlabki qarorlarini o'zgartirishdi. Ikki marta bosh hakam takroriy lavhadan keyin ham o'z fikrida qoldi. Bu – JCH-2018da bo'lganidan ko'proq, o'shanda "VAR" 17 marta hakamlarga yordamga kelgan va ular qarorini o'zgartirgan, uch marta esa fikrida qolgandi. Biroq ushbu vaziyatni chuqurroq o'rganish mumkin.
Misol uchun Qatarda "VAR" guruh bosqichida ayniqsa faol bo'ldi. SHu bosqichning o'zidayoq "VAR" butun JCH-2018dagidan ko'proq ishga tushirildi. Pley-offga kelib esa nimadir o'zgarib qolgandek. Faqatgina ikki marta pley-offda ishlagan hakamlar "VAR" sababli o'z qarorlarini o'zgartirishdi.
Bundan kelib chiqadiki, "VAR" guruh bosqichida o'rtacha 0,52 marta o'yinga aralashgan bo'lsa, pley-offda bu ko'rsatkich 0,125 tashkil etdi. Farq sezilarli darajada katta. SHu o'rinda takidlash lozim, pley-offda hakamlik darajasi bir muncha yuqoriroq darajada bo'ldi. Guruh bosqichidan keyin hakamlar odatdagidek bir saralandi. Xato kamroq bo'lsa - "VAR" ham ishga kamroq aralashadi. Bu mantiqan to'g'ri.
SHunday bo'lsada, hamon "VAR" tufayli qabul qilingan bazi qarorlar haligacha muhokamaga sabab bo'lmoqda. ESPN muhokamalarga sabab bo'lgan 10 ta shunday vaziyatni ajratib ko'rsatishga qaror topdi.
10. Xorvatiya - Belgiya (0:0) uchrashuvida Lovrenning ofsaydi sabab bekor qilingan penalti
Karrasko jarima maydonchasida Kramarichga tegib, xorvatiyalik yiqilgach, angliyalik hakam Entoni Teylor nuqtaga ishora qildi. Biroq o'yindan tashqari holatni aniqlovchi yarimavtomat texnologiya Lovrenda inson seza olmaydigan darajadagi kichik offsaylni aniqladi. FIFAning suratlaridan ham qanaqasiga Lovren Vertongendan oldinda bo'lib qolganini tushunish biroz mushkul edi. Biroq tizim shu haqida malum qilardi. Balki bu erda gap aynan grafika va uni taqdim etilishidadir. Biroq bunday holat texnologiyalarga bo'lgan ishonchni, moyillikni oshirmagani aniq.
9. Amartining Nunesga nisbatan qo'polligi uchun Gana bilan bahsda (2:0) Urugvay foydasiga penalti belgilamaslik
"VAR" germaniyalik Daniel Zibertni takroriy lavhani ko'rishga taklif qilganida, Urugvaydagi barcha hakam Amartining Nunesga nisbatan jarima maydonchasida ishlatgan foli uchun penalti belgilashiga ishonchi komil edi. Ammo bu JCH-2022 davomida faqat ikki bor yuz bergani, referi vaziyatni takroran ko'rib ham dastlabki qarorini o'zgartirmagan, holatdan bittasi edi. Qiziq tomoni esa Zibert shu uchrashuvdan keyin mundial o'yinlarida ishlamadi.
8. Portugaliya - Gana o'yinida (3:2) Salisuning Ronalduga nisbatan "foli" uchun belgilangan penalti
Amerikalik hakam Ismail Elfat 62-daqiqada jarima maydonchasi ichida Salisuning Ronalduga tegib ketishida fol ko'radi. Ko'pchilik "VAR"ni bu holatda vaziyatga aralashmagani uchun tanqid qilishdi. Biroq aslida xonadagilar vaziyatni takroran ko'rishgani turgan gap. Takroriy lavhalar ganalik nafaqat Krishtianuga, balki to'pga ham eta olganini ko'rsatardi. Qaysidir jihatlari bilan bu holat Amarti va Nunes vaziyatini eslatardi, faqat yakuniy qaror, natija boshqacha bo'ldi. Bu vaziyatda hakam penalti belgilamaganida, o'yindan keyin ko'pchilik u haqida eslab ham o'tirmasa kerak edi. Qayd etish lozim FIFA Elfatni qo'llab-quvvatladi. Ismail shuningdek Kamerun - Braziliya va Yaponiya - Xorvatiya o'yinlarida ishladi.
7. Franciya - Angliya uchrashuvidagi Upamekanoning Keynga nisbatan folidagi ehtimoliy penalti (2:1)
Qizg'in muhokamalarga sabab bo'lgan epizod. SHu bilan birga u qadar mushkul bo'lmaganlaridan. Jarima maydonchasining o'ngroqdagi chegarasida Upamekano Keynga nisbatan qoidani buzgan holda harakat qildi. Biroq hakam Vilton Sampayo (Braziliya) to'qnashuvni etiborsiz qoldirdi. Jarima maydonchasida yiqilgan forvard ochiqchasiga "VAR"ni "chaqirish" kerakligiga ishora qilardi. Amalda ham shunday bo'ldi.
Lekin qoida jarima maydonchasigacha buzilgani malum bo'ldi, bundan kelib chiqadiki, Sampayoga hech qanday fikr berish mumkin emas. Agarda fol jarima maydonchasida bo'lganida "VAR" referini xatodan qaytarib, penalti belgilashga chorlardi. Yozilgan qoidalarda shunaqa nyuanslari ham bor. SHuningdek, bu holat FIFAning "VAR" tizimi hozircha mukammal emasligiga yana bir isbot. Takroriy lavhalardan keyin ham aniq bir fikr aytish mushkul edi ("VAR"dagilarda boshqa rakurslardan ham takrorlar bo'lgani aniq), ammo "VAR" vaziyatni tekshirayotgani qolganlarga ko'rsatilmadi va shu sababli ham savollar ochiq qolib ketdi.
6. Franciya - Marokash (2:0) uchrashuvidagi Ernandesning Bufalga nisbatan folidan keyin ehtimoliy penalti
Malo togo chto Ernandes i sbornaya Francii ne byli nakazany za veroyatnyy fol Teo, tak eshhe Bufal poluchil preduprejdenie. I sudya ne mog ego otmenit, poka VAR ne ukazal by emu na oshibku, zastaviv peresmotret povtor na predmet penalti.
Stolknovenie Ernandesa i Bufalya obsujdaetsya ochen burno, potomu chto daje na intuitivnom urovne vse vyglyadit kak povod dlya penalti. No meksikanec Sesar Ramos i rabotavshiy na VAR Dryu Fisher iz Kanady tak ne poschitali. Vse-taki Teo kosnulsya i myacha, a samo stolknovenie s igrokom oni poschitali igrovym. Naznach sudya i VAR tut penalti, vryad li kto-to by stal sporit.
5. Ekvador - Qatar uchrashuvida (2:0) Valensiyaning goli offsayd tufayli bekor qilindi
Bungacha "VAR" to'g'ri qaror qabul qilgani, ammo malumotlar to'liqligicha ochiqlanmagani sabab etirozlar paydo bo'lgani haqidagi vaziyat borasida gaplashgandik. SHunga o'xshash holat chempionatning ilk daqiqalaridayoq yuz berdi, Valensiya bir qarashda mezbonlar darvozasini ishg'ol qilgandi, lekin gol bekor qilindi.
Darvoza oldida shunchalik talato'p yuzaga keldiki, takroriy lavhalar, stop-kadrlar ham, "VAR" modellari ham aniq fikr bildirish uchun zamin yaratolmasdi. Translyaciyadagi turli rakurslar ham foyda bermadi. Natijada biz qatiy qabul qilingan offsaydni, biroq malumot kamligi sabab yuzaga kelgan ko'plab savollarga ega bo'ldik.
4. Tanakaning Yaponiya - Ispaniya (2:1) o'yinidagi goli
Tanakaning 51-daqiqada urgan goli janubiy afrikalik hakam Viktor Gomes tomonidan inobatga olinmadi. Lekin "VAR" darvoza chizig'idagi kamera kadrlarini ko'rgach, hal qiluvchi uzatma amalga oshirilayotganda to'p chiziqni to'liqligicha kesib o'tmaganini va ko'pchilik muxlislar qatori, referi ham adashgani malum qildi. Biroq biz yana malumotni to'g'ri etkazilmasligi sababli yuzaga kelayotgan muammoga duch kelyapmiz. Translyaciyadagi hech bir takroriy lavha to'p maydonda qolganini bilish uchun etarli bo'lmagandi.
Oradan bir sutka o'tibgina FIFA "VAR" qaror chiqarishda foydalangan kadrlarni chop etdi. Ungacha esa muhokamalar avjiga chiqib ulgurgandi. Bazilar haligacha fikri o'zgarmagan, sababi o'yinni ko'rgan, lekin keyingi tafsilotlardan bexabar qolgan. Bazi Ligalar "VAR" kadrlarini translyaciyaga ham uzatishni yo'lga qo'ygan. FIFA esa JCH-2022da bunday qilmadi. Natijada "VAR"ga bo'lgan savollar soni anchaginani tashkil etdi.
3. Polsha - Argentina (0:2) uchrashuvida SHesni Messiga qarshi foli uchun penalti
CHempionatdagi eng tushunarsiz, yaqqol bo'lmagan penalti gollandiyalik Danni Makkeli tomonidan belgilandi. SHesni to'pga chiqishda Messi bilan to'qnashdi. Ko'pincha bunday epizodlarni "VAR" qayta ko'rib ham chiqmaydi. Biroq bu safar u etiborini o'sha epizodga qaratdi, Makkeli esa qarshilik ko'rsata olmadi va penalti belgiladi. Qizig'i, Messi o'sha penaltidan unumli foydalana olmagan, Makkeli uchun esa mundial o'sha kuni yakuniga etgandi.
2. Urugvayning Portugaliyaga qarshi o'yinida Ximenesning qo'l bilan o'yini (0:2)
Qarordan kelib chiqsak, bu JCHning eng qo'pol xatosi edi. SHunga qaramay, eng ko'p muhokamalarga sabab bo'lganicha yo'q. Brunu Fernandesh to'pni jarima maydonchasiga yo'llayotganda u erga qulayotganida tayanch vazifasini bajarishi kerak bo'lgan Ximenesning qo'liga tegdi.
"VAR"dagi qatarlik hakam Al Marri eronlik Fag'oniga vaziyatni takroran ko'rib, ehtimoliy penalti masalasini hal qilish zarur. Eronlik bu fikrni qo'llab-quvvatladi. Bu vaziyatda muhokama bo'lishi ham mumkin emas. Qoidalarda aynan shu kabi holatlar yozib qo'yilgan. Futbolchi yiqilayotganida tayanch bo'ladigan qo'lga to'p tegishi fol emas. Fag'oni takroriy lavhani ko'rib, hattoki FIFA qoidalariga amal qilishni istamadi. SHundan so'ng, Fag'onini chempionatda boshqa ko'rishmadi.
1. Franciyaning Tunisga qarshi uchrashuvida Grizmanning bekor qilingan goli (0:1)
"VAR" protokolidagi eng katta xato shu o'yinda yuz berdi. Tut narushena sama procedura ispolzovaniya povtora. V samom konce vstrechi Grizmann sravnyal schet, prichem myach on poluchil posle otskoka ot Talbi – ne napryamuyu ot partnera, xotya Tchuameni deystvitelno otdaval pas v ofsayd. Sudya Konger iz Novoy Zelandii gol zaschital. A posle nekotorogo promejutka dal finalnyy svistok. I vse.
On procedurno otsekaet vsyakoe ispolzovanie VAR i vozvrat k proshlomu. No snova katarec Al-Marri prizval sudyu k prosmotru povtora, i tot reshil otmenit gol iz-za ofsayda. Uje posle okonchaniya igry. CHto yavlyaetsya grubym narusheniem reglamenta. V to je vremya FIFA otkazalas peresmatrivat rezultat v polzu nichey. Povezlo im, chto raznica v rezultatax ne sygrala osoboy roli v polojenii v gruppe. Konechno, Al-Marri i Kongera my bolshe ne uvideli na chempionate.
FOTO: uefa.com, gettyimages.com
Nozima To'xtamirzaeva tarjimasi
Bosh sahifaga
606